| MZ - Aforizmë: Nektar Tërpo - Voskopojari |
Vjedhës është edhe ai, që gjykon pa të drejtë, falë dhuratave që merr. |
| KE1/34 - Kolovajzet |
Nuk mund të përcaktohet dot etimologjia e kësaj fjale. Ndoshta rrjedh nga fjala kolovit, që presupozon të lëvizurit, pa mundim që bën njeriu, fjalë kjo që përdoret shumë në zonën tonë si p.sh., kolovit me makinë, e kolovita në kurriz, etj. Mundet pra që fjala kolovajze që presupozon të rrëshqiturit pa mundim në akull, të lidhet me fjalën kolovit.
Kolovajze quhej një koridor i ngushtë akulli, i krijuar prej dëborës së ngjeshur dhe i fërkuar deri në shkëlqim, i cili krijonte mundësi që mbi të, të rrëshqisje lehtë. Kolovajzet ndërtoheshin në vënde të pjerta, gjë që jepte mundësi të shfrytëzoheshin dy forca, ajo e vrullit dhe ajo e gravitetit. Është kjo arsyeja që në Korçë, kolovajzet më të mira, krijoheshin në pjesët më të pjerrta të qytetit, në rruga që të çon sot për në varret e dëshmorëve dhe në paralelet e tjera rreth saj, sidomos pjesa që dikur quhej, ‘Qeroska’.
|
Temperatura e tokës bujqësore varet nga shkëmbimin energjitik që ndodh ndërmjet saj dhe atmosferës. Me fjalë të tjera, ajo varet jo vetëm nga parametrat e tokës, si ekspozicioni, struktura, tekstura, ngjyra, veshja bimore, lagështia, etj, por edhe nga parametrat e ambjentit rrethues si, nga rrezatimi diellor, zgjatja dhe intesiteti i tij, moti në përgjithësi, stina, gjërësia gjeografike, etj, etj.
Temperatura e tokës është e ndryshme në thellësi të ndryshme të profilit të saj dhe zakonisht matet vetëm në zonën ku zhvillohet sistemi rrënjor, pra në thellësitë: 0cm, 5, 10, 15, 20, 40, 80, 160cm, apo ka raste edhe më thellë deri në 320cm.
Temperatura e tokës influencon në mugullimin dhe mbirjen e farërave, zhardhokëve dhe frutrrënjorëve, në zhvillimin e rrënjëve pra dhe të bimësisë në përgjithësi, në lëvizjen e elementëve ushques të bimëve, në metabolizmin tyre, në zhvillimin e mikroflorës së tokës (mikrobeve, bakterieve), të mikroorganizmave, insekteve, kërpudhave, etj.
Më poshtë jepen të dhëna statistikore (vrojtime 10 vjeçare) për temperaturën e tokës në gradë Celsius, matur në, 0cm dhe 20cm thellësi, në Korçë, Pogradec, Ersekë dhe Sheqeras (ish këneta e Maliqit).
ÂÂ
A. Temperatrura mesatare e tokës në, 0cm dhe 20cm thellësi, për Korçën dhe Pogradecin.
|
ÂÂ |
Korçë |
ÂÂ |
Pogrd. |
ÂÂ |
|
ÂÂ |
0cm |
20cm |
0cm |
20cm |
|
J |
0,4 |
1,8 |
1,4 |
2,8 |
|
Sh |
2,0 |
2,0 |
3,5 |
3,5 |
|
M |
6,2 |
5,3 |
7,9 |
6,9 |
|
P |
12,4 |
10,3 |
14,2 |
12,0 |
|
Mj |
18,6 |
15,2 |
20,7 |
17,1 |
|
Q |
23,9 |
20,2 |
26,6 |
21,7 |
|
K |
28,1 |
23,9 |
30,6 |
25,1 |
|
G |
27,1 |
24,4 |
29,1 |
25,1 |
|
Sh |
20,4 |
20,0 |
21,7 |
20,5 |
|
T |
12,9 |
13,6 |
14,7 |
15,0 |
|
N |
7,0 |
8,6 |
8,6 |
9,7 |
|
Dh |
2,6 |
3,6 |
4,0 |
5,1 |
|
Mest. |
13,4 |
12,4 |
15,2 |
13,7 |
B. Temperatrura mesatare e tokës në, 0cm dhe 20cm thellësi, për Ersekën dhe Sheqerasin.
|
ÂÂ |
Ersekë |
ÂÂ |
Shqras |
ÂÂ |
|
ÂÂ |
0cm |
20cm |
0cm |
20cm |
|
J |
0,1 |
2,0 |
0,2 |
2,7 |
|
Sh |
1,5 |
2,5 |
2,1 |
2,6 |
|
M |
6,0 |
5,5 |
6,6 |
6,0 |
|
P |
11,6 |
9,7 |
13,1 |
10,3 |
|
Mj |
17,2 |
13,8 |
19,3 |
14,6 |
|
Q |
21,4 |
18,1 |
24,7 |
19,1 |
|
K |
27,2 |
21,5 |
28,6 |
22,2 |
|
G |
26,8 |
22,0 |
27,4 |
22,7 |
|
Sh |
19,5 |
18,0 |
20,4 |
19,0 |
|
T |
12,1 |
12,7 |
13,0 |
13,3 |
|
N |
6,8 |
8,0 |
7,3 |
8,8 |
|
Dh |
2,9 |
4,0 |
2,5 |
4,3 |
|
Mst. |
12,7 |
11,5 |
13,7 |
12,1 |
Duke iu referuar tabelave kuptojmë një ligjësi të përgjithëshme se: në thellësi të tokës, në dimër është më ngrohtë se në sipërfaqe, ndërsa në verë më freskët.
Së fundi, vlen të përmëndet se, siç shihet prej të dhënave, në korrik, për Korçën, diferenca e temperaturës së tokës në 20cm thellësi, kundrejt sipërfaqes, është: 28,1 – 23,9 = 4.2 gradë; për Pogradecin: 30,6 – 25,1 = 5,5 gradë; për Ersekën: 27,2 – 21,5 = 5,7 gradë: dhe për Sheqerasin: 28,6 – 22,2 = 6.4 gradë. Pra në kulmin e verës, në zonën tonë, vetëm në 20cm thellësi nëntokë temperatura ulet me 4 deri 6 gradë celsius.
| Share |
Copyright © 2011 Ilia V. Ballauri
All Rights Reserved.